محمد تالى مانى زمان خود بوده و به احتمال در اوايل قرن نهم / پانزدهم مىزيسته است . حتى اگر درستى اين انتساب را كنار بگذاريم ، بايد پذيرفت كه نگاره‌هاى موزه فاگ پيش از اين اثر صورت گرفته و هنرمندان محمد جوكى به نقاشان سنت جلايرى بسيار مديون بوده‌اند . شرويدر همچنين نگاره‌هاى موزه فاگ را با نگاره‌هاى نسخه كليله و دمنه موجود در كتابخانه گلستان تهران ربط داده و آنها را كلا به دوره 1410 م . تا 1420 م . نسبت داده است . موقعيت اين نسخه نفيس و زيبا « 1 » مىبايست در پيوند با ساير نسخه‌ها هم در نظر گرفته شود . آشفتگى سياسى پس از مرگ شاهرخ و الغ بيك ، اولى در 850 / 1447 و دومى در سال 853 / 1449 و نيز كاهش منابع خاندان تيمورى ، در توليدات هنرى ايران وقفه‌اى ايجاد كرد : از اينها گذشته هرات كه به مدت سى سال مركز اين مكتب به حساب مىآمد ، در عرض بيست سال آينده ، تاريخ بىثبات و پرآشوبى را از سر گذراند . سلطان ابو سعيد بن ميرانشاه هرات را در دهه 863 / 1458 تا 872 / 1468 پايتخت خود قرار داد ( پس از اينكه شهر به مدت شش ماه در اختيار جهانشاه قراقويونلو بود ) . از اين دوره نسخه‌اى كه داراى نگاره باشد ، چيزى موجود نيست : چون گلچينى كه به ابو سعيد تقديم شده ( موجود در كتابخانه چستربيتى ) بيانگر تاريخ 1475 م . در صفحه پايانى آن يعنى هشت سال پس از مرگ او ، نيست . اين تاريخ احتمالا و به صورت تقريبى درست است و رقم صفحات پايانى در بوته ترديد و مردود است . دراين دوره سى ساله قرن نهم / پانزدهم قدرت سياسى غالب در ايران و بخصوص در غرب ايران از آن تركمانان بود يعنى تركمانان قراقويونلو با سركردگى جهانشاه ( 72 - 838 / 67 - 1435 ) و تركمانان آق قويونلو با رهبرى اوزون حسن ( 82 - 872 / 78 - 1467 ) . پايتخت آنان عموما در تبريز يعنى در آذربايجان ترك‌زبان مستقر بود ؛ ولى متصرفات آنان در آناتولى و ايران گسترده بود . اخيرا ثابت شده كه بعضى از نسخه‌هاى تذهيب شده مهم از محصولات دربار اين دو امير تركمان بوده است . از نسخه‌هاى اوليه يكى خمسه جمالى است « 2 » ( كتابخانه اينديا آفيس ، اته 1284 ) كه در سال 869 / 1465 در بغداد - در ايامى كه اين شهر در دست جهانشاه بوده - تحرير شده است . نگاره‌ها با سنت سبك هرات تيمورى همراه با پيكره‌هاى خشك ولى ظريف در مناظر ساده كار شده است . با اينكه آنها فاقد ظرافتهاى مكتب هرات در ربع دوم اين قرن است ، ولى از حيث زيبايى

--> ( 1 ) - بينيون ، نقاشى نگارگرى ايران ، شماره 44 ، تصاوير XXVII , XXXIV - XXXVI ؛ ايران : نگاره‌هاى ايران ، تصويرهاى SPA ; X - XV ، تصويرهاى 8 - 865 ؛ گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ، صص 3 - 82 . ( 2 ) - آرنولد ، نقاشى در اسلام ، تصويرهاى XIII , XII ؛ سچوكين ، نسخ خطى تيمورى ، تصوير XLIV ؛ رابينسون ، طراحيهاى استادان ، تصوير 14 .